Spionage in het Europees Parlement

Brussel, 13 juni 2006

bellona

Tijdens mijn postgraduaat-studies Human Ecology (V.U.B. 2004) zocht ik een praktische stage bij een interessante milieu-NGO of -overheidsinstelling. Na enig zoeken via allerlei vacaturebanken viel mijn oog op The Bellona Foundation met zetel in Brussel. Ik stuurde een sollicitatiemailtje, kreeg een afspraak en werd aanvaard als stagiair.

Deze Bellona-stichting houdt zich binnen het Europees Parlement bezig met milieuconferenties. De focus ligt op fossiele brandstoffen en nucleaire energie. De lobbying werd in de praktijk gedaan via rondetafelconferenties in zijvertrekken van het imposante Europese parlementsgebouw aan het Leopoldsplein. Mijn taak bestond erin het verslag van deze conferenties neer te schrijven. Mijn rapport over de gevaren van olietransport op de Barentszeeën valt terug te vinden op de website van Bellona [1]. Kortom, voor mij zou deze stage vast een goede leerschool worden om het politieke reilen en zeilen binnen de Europese instellingen te leren kennen, vooral op milieugebied…

…tot ik wat meer ging grasduinen in het verleden van deze Bellona Foundation. Ik was namelijk wel wat vertrouwd met de milieu-sector, maar van Bellona had ik nog nooit gehoord. Wat er allemaal uit de mand zou vallen tijdens mijn opzoekingen deed mijn mond openvallen van verbazing.

In Rusland bracht Bellona de wankele veiligheid van de kernduikboten aan het licht. De NGO droeg daardoor een hele rompslomp aan rechtszaken met zich mee. Bellona werd door de FSB (Federal Security Service) meermaals beticht van spionage-activiteiten [2]. Bellona-medewerkers hadden vermoedelijk connecties met de westerse inlichtingsdiensten [3]. Dit staat opvallend genoeg op de Bellona-website te lezen.

De affaire-Nikitin kwam in bovenstaand spionage-verband het meest in de schijnwerpers. Alexander Nikitin was een kapitein in het Russische leger die er door de Russische inlichtingsdiensten FSB van beticht werd voor Bellona, onder betaling, inlichtingen te verzamelen. In september 2000, na jarenlang juridisch getouwtrek, werd de rechtszaak tegen Nikitin door het Russisch Hoog Gerechtshof uiteindelijk in zijn voordeel besloten. De Russische officier fungeert sindsdien wereldwijd als kruisvaarder tegen de ontransparante werking van het Russische gerecht en als eerste bekende aanklager van de befaamde roestende duikzeeboten en radioactieve besmetting van de noord-Russische vloot [4].

Rond Bellona hangt inderdaad heel wat rook die deze NGO in een ander daglicht stelt. Aanklagers en journalisten in Rusland opperden meermaals de beschuldiging dat Bellona indirect werkte voor de westerse inlichtingsdiensten, en de dekmantel van een milieukruisvaart gebruikt om o.a. militair spionagewerk te verrichten [5]. Het is een teken aan de wand dat de spionageklachten aan het adres van Bellona in Rusland meermaals herhaald werden.

In Rusland houdt zich ongetwijfeld een resem niet-goevernementele organisaties op, organisaties die zich effectief inzetten voor mensenrechten of milieuproblemen, maar ook vaak nauwe banden onderhouden met Amerikaanse en Britse ambassades. De Russische FSB meldt in 2006 dat, van de duizenden NGO’s in Rusland, slechts 92 volledig autonoom werden bevonden. Andere NGO’s bleken fondsen te ontvangen van Amerikaanse of Britse ambassades [6]. Recent brak nog een schandaal uit toen bleek dat Britse diplomaten in Moskou aan spionage deden [7].

Tijdens mijn eerste kennismakingsgesprek in het Brusselse kantoor van Bellona was me inderdaad een benauwd gevoel overkomen. Je moest er door een drukkerij lopen om de Bellona-kantoren te betreden. De twee zetelende employées hadden iets intelligent en gedreven over zich, maar hadden helemaal niet de uitstraling van ecologische lobbyisten. Tot daar geen probleem: ikzelf beschouwde mezelf evenmin als ecologisch extremist — eerder als een bruggenbouwer die over het milieu met de politieke en bedrijfswereld wou gaan samenwerken.

Naarmate ik echter op meer nieuwe informatie stootte over het verleden van Bellona in Rusland ging mijn mening over deze stageplaats zienderogen veranderen. Wat onrustbarend werd, was dat die Russische informatie perfect gerijmd kon worden met het lokale profiel van het Bellona-kader, met het reilen en zeilen van Bellona in de Europese hoofdstad. Het kantoorinterieur zelf, om te beginnen, liet al weinig aan de twijfel over: de lokatie, in de achterkamer van een Elsense inktdrukkerij, leek wel uit een film noir te komen, ware het niet dat dit eerder een discreet dekmantelgevoel achterliet.

Wat des te meer moeilijk te verklaren viel, was de vaststelling dat door het trio Bellona-leden volstrekt geen plastic of papier gerecycleerd werd; er kwamen evenmin ecologische tijdschriften binnen met de post; diplomatieke magazines lagen er daarentegen wel op tafel. Het had een sfeertje over zich dat niet klopte.

Inhoudelijk schortte wel wat aan de NGO. Er werd schamper gedaan over de groene parlementsleden. Toen ik vroeg naar de fondsen waarmee Bellona haar werk deed, kwam als antwoord dat de NGO zo’n 3000 bijdragende leden telt (ben er nooit één tegen gekomen) en de touwtjes aaneenknoopte via administratieve donaties. De ecologische plannen van Bellona waren heel ontypisch voor een ecologische drukkingsgroep. Bellona-plannen om bv. de industriële CO2-uitstoot te beperken leken recht uit de jaarstrategie van de oliebedrijven te komen. Dat Bellona een hoofdkantoor in Washington DC bezit, vervolmaakt het plaatje.

Europa fungeert sinds jaren als het speelveld van allerlei bedekte operaties door inlichtingsdiensten, van infiltraties over afluisterpraktijken tot opgezette terreuracties. In 1996 brak nog een schandaal uit toen bleek dat Amerikaanse bedrijven van hun routertechnologie hadden gebruik gemaakt om informatie uit het Europees Parlement door te sluizen naar de CIA [8].

De aanwezigheid van externe inlichtingsdiensten dateert natuurlijk uit de Koude Oorlog, toen het Europa aan beide kanten van de Berlijnse Muur een echt wespennest van klandestiene operaties en spionage vormde. Die strijd tussen communisme en kapitalisme zou de tweede helft van de twintigste eeuw blijven overheersen. De bloedige Gladio-operaties van de CIA tijdens de jaren ’70 en ’80 om Europese politieke administraties te verrechtsen moesten een nakende communistische revival op het oude continent afremmen. Volgens Olav Gordievsky, een Deens KGB officier, blijkt dat de KGB Italiaanse, Spaanse en Franse communistische partijen financierde, en zich via medeplichtige agenten in de Europese instellingen trachtte te nestelen om Europa verdeeld te houden. Robert Dougal Watt, een auditeur van het Europese Rekenhof, achtte zichzelf in levensgevaar toen hij de infiltratie van de Europese instellingen door allerlei machtsgroepen wou aanklagen [9].

Daar kan ik intreden. Het riskante aspect van deze stage voor mij, was dat ik tijdens dezelfde periode een webstek over de Central Intelligence Agency onderhield — een webstek die nogal wat bezoekers genoot. Het zou geen gelukkige combinatie blijken met mijn werk in deze NGO. Toen ik kwansuis en eerder gekscherend liet uitschijnen dat Bellona volgens mij wel eens een spionagebedrijf zou kunnen zijn, kwam dit ter ore van het Bellona-kader. Door mijn profiel als CIA-onderzoeker, alsook door mijn betrokkenheid bij de groene partij en bij andere milieu-NGO’s, ontstond een vervelende situatie.

De volgende lugubere zijanekdote doet uitschijnen hoe ernstig Bellona haar werk in zo’n geval opvat. De jonge milieu-activist Runar Forseth, één van Bellona’s Noorse werkkrachten, overleed in 2003 aan een plotse hartstilstand. Hij droeg tijdens zijn leven volgens een Brussels Bellona-kaderlid een pacemaker. Een doodsbericht voor de overledene op de Bellona website liet bovenaan lezen (mijn vertaling, nvda): “Eindelijk was hij alleen, met niemand rond hem.” Een openingszin met vrij schokkende ondertoon. In april 2004, kort nadat ik mijn verbazing had geopperd over de vreemdheid van een dergelijk overlijdensbericht (doch hierover nooit met het Bellona-kader had gesproken), werd deze zin geschrapt en werd een nieuw beginstuk voor het artikel verzonnen en gepubliceerd [10].

Advertenties

  1. Annemarie Gielen

    Jammer dat Russische ngo’s die het al zo moeilijk hebben, ook nog eens belaagd worden door Westerlingen die weinig blijken af te weten van de context van de Russische samenleving. De Russische overheid wordt alsmaar grimmiger in haar beschuldigingen van spionage van mensenrechten- of andere organisaties: wie niet voor ons, is tegen ons en heult dus mee met onze vijand, het Westen. Blijkbaar is deze propaganda niet doorzichtig genoeg! Erg jammer voor hardwerkende organisaties zoals Bellona! Want besmeuren is eenvoudig: het terug rechttrekken al veel minder. Een advies: check en dubbelcheck de informatie die je krijgt.




Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s



%d bloggers liken dit: